Felipe Juaristi

Idaztea gustatzen zait, baina batez ere euskaraz idaztea gustatzen zait. Ez da berdin, niretzat bederen, euskaraz idaztea ala gazteleraz idaztea, biak neurri batez gure hizkuntzak badira ere. Ez da berdin, niretzat bederen, “maite zaitut!” esatea, ala “te quiero” esatea, biak neurri batez maitasun hitzak badira ere. “Maite zaitut” hitzei zentzua ematen diena haragia da. Belaunaldi askotako haragia behar izan da, denboran zehar isuririk, sentimenduak sortu eta arazteko. Hitz horiek, azkenik, maitasun hitz bilakatu dira. Gurasoei, adiskideei eta seme-alabei, gure haragiaren haragi direnei, esaten dizkiegun hitzak dira.

Gure aita zenak esaten zuen euskarak ez zuela asko balio behin Zumarragako mugak gaindituz gero. Hala ere, Vienan eta Berlinen, Parisen eta Londonen euskaraz hitz egiteko aukera izan dut, euskaldun jendearekin. Horrekin batera, euskaraz irakurri izan ditut nire poemak, tokiko itzulpenaz lagundurik. Hizkuntzen mugak, askotan, geuk jartzen ditugunak dira. Egoera asko aldatu da, dena dela. Zumarragaz haratago ere hitz egiten da euskaraz gaur egun, haragi berriek badakite “maite zaitut” esaten. Gazteleraz ere bai, jakina. Gero eta jende gehiagok hitz egiten du euskaraz, eta pozgarria da. Hitz egiten den euskararen maila ez da asko hobetu, ordea; kaskartu baizik. Eta hori kezkagarria da; baina ez dakit zer nolako neurriak har daitezkeen horretarako, denean dagoen gaitza baita. Gazteleraz ere gero eta okerrago hitz egiten da.

Euskaraz idaztea gustatzen zaidalako gustatzen zait erdaraz idatzitakoa irakurtzea, euskaraz idatzitakoarekin batera, nik euskararekin dudan harremana gazteleradunek ere gaztelerarekin duten antzekoa dela iruditzen baitzait. Haiek ere erdaraz euskaldunok euskaraz adierazi nahi ditugun sentimendu eta bizipozak adierazi nahi dituzte. Eta hala behar duelakoan nago, nork bereari eustea baita gizakion legea.

Nahi nuke euskara bazter guztietara zabalduko balitz, baina era berean nahi nuke bakoitzak, dituen aukeren artean, nahi duen hizkuntza hartuko balu. Badakit kontraesana dela; esaldi batek bestea neurri batez ukatzen baitu. Kontua da kontraesan hori ez dela sekula zuzenduko, eta beti bizi beharko dugula tentsio horren erdian. Aspaldi jabetu nintzen horretaz. Batzuek eskubide kontua dela diote. Euskara euskaldunon gainetik jartzen dute, halako absolutua sortuz. Ez dira konturatzen euskararik gabe ez badago euskaldunik, euskaldunik gabe ere ez dagoela euskararik. Eta euskaldunak ezin dira dekretuz sortuz. Nahi ez duenak ez du euskaraz egingo, ongi badaki ere. Euskara bultzatu nahi badugu, kontuan hartu beharko dugu hizkuntzak afektuak direla, sentimenduak direla, maitasun hitzak direla.