LUISA ETXENIKE

Autobusera edo metrora igotzea, edo besterik gabe, Europako hiri handietako kaleetatik ibiltzea -baina ez Londres, Berlin edo Paris bezalako hiri handienetan soilik- gizarte heterogeneoen errealitateetara hurbiltzea da eta jatorri eta kultura desberdinetako pertsonek osatzen dituztela ikusten dugu. Kultura aniztasun esplizitu hori nabarmena da, baina euskal gizartea oraindik oso modu homogeneoan aurkezten da, eta horrek berehala deitzen du bisitarien edo ikusminez behatzen gaituztenen eta aurreiritzi eta baldintzapenik gabe bizi direnen arreta. Eta ondorioz, garen bezala ikusten gaituzte: (oraindik) elkarren antzekoak garen pertsonez osatutako gizarte bat. Adibidez, Ibarretxe, Basagoiti, López, Madrazo edo Ziarreta Picadilly Circus-en erdian, edo benetan nortasun anitz biltzen dituen edozein eztabaidaren erdian jartzen baditugu, laster ikusiko dugu mundu guztiaren begietan, lehendakariak (zoritxarrez, nire ustez) hain garrantzitsutzat jotzen dituen “funtsezko desberdintasun horiek” ez direla hain nabarmenak. Azken finean, dagoeneko kultura estereoan, pista anitzetan garatzen duen Europan oso gizarte kulturabakarra garela ikusiko dute.

Kultura aniztasuna ezin daiteke geldiarazi eta erakargarria iruditzen zait. Mundu guztia norabide horretan doa, baita euskal gizartea ere, nahiz eta oraindik atzetik goazen, eta gobernuan dagoen nazionalismoak dioena entzuten badugu, atzera doala ere esan daiteke; hau da, zaharkituta baino zaharkituago eta etnozentrismoan ainguratuta dauden eta estaldura mitiko eta sentimental samarra duten nortasun-esentzialismoko aldarrikapenetarantz doa. Zer esan nahi dute “Herri hau” hitzek, Ibarretxe jauna? Zergatik baztertuko lirateke Patxi López edo Antonio Basagoiti? Nola definitzen ditu zuk dekretatutako bazterkeria horrek beren ordezkaritzat jotzen zaituzten eta beren botoa ematen dizuten euskaldunen erdia?

Dagoeneko galdera horiek erantzun zehatz bat izan beharko lukete. Lehendakariak oso azpititulu argietan adierazten duena baieztapenetan esan beharko luke, edonork -zure ustez ulermena baldintzatuta dutenek ere- ulertzeko moduan. Gure mugetatik kanpo ere uler dezaten. Gobernuan dagoen nazionalismoak gogoko du bere burua Espainiaren gainetik ordezkatzea eta Europarekin zuzenean konektatzea. Ba zure herri-hau hitzaldiak Europako gunerik garrantzitsuenetan (erakunde eta hausnarketenetan) gaur egun eta kultura anitzeko errealitatean nola interpretatzen diren ikusi beharko zenuke, euskal gizartea zatitu eta erdia iraintzeaz gain, oinarrizkoa dena, hau da, kolore bakarreko gizarte batetik kolore anitzeko gizarte mestizo batera igarotzeko prozesua, ulertu eta horretarako prestatzeko guztia atzeratzen duen nortasun-monopopulismo hori nola kokatzen den politikoki eta zein konpainiatan.